Phần lớn buổi châm diễn ra không có chuyện gì. Nhưng có một nhóm tai biến mà biết trước thì nhận ra ngay, và nhận ra ngay thì xử được.
Vì sao nên biết trước
- Biết trước thì nhận ra ngay
- Nhận ra ngay thì nói được với người châm
- Và xử lý sớm thì phần lớn nhẹ
- Không biết thì hay cố chịu
- Cố chịu là chỗ chuyện nhỏ thành chuyện lớn
Mục cuối là lý do bài này được viết, vì phần lớn tai biến nặng đều đi qua một giai đoạn nhẹ.
Nhóm hay gặp nhất: choáng trong lúc châm
- Chóng mặt, vã mồ hôi, buồn nôn
- Mặt tái, tai vang
- Thường liên quan tới căng thẳng, đói, hoặc tư thế
- Thường nhẹ và hồi phục nhanh
- Nhưng phải nói ngay, đừng cố chịu
Mục cuối là việc phải làm, và nói ra thì người châm rút kim và cho nằm nghỉ ngay.
Cách giảm khả năng bị choáng
- Không đi châm khi đang đói
- Không đi khi đang rất mệt hoặc thiếu ngủ
- Nói nếu mình từng bị xỉu khi lấy máu
- Đề nghị được châm ở tư thế nằm
- Buổi đầu thì nên nằm
Mục thứ ba là thông tin có giá trị, vì người từng xỉu khi lấy máu là nhóm dễ bị hơn.
Nhóm nặng nhưng rất ít gặp: tổn thương phổi
- Liên quan tới châm vùng ngực, lưng trên hoặc vai
- Biểu hiện là khó thở và đau ngực đột ngột
- Có thể xuất hiện ngay hoặc sau vài giờ
- Đây là tình huống đi khám ngay
- Nói rõ mình vừa được châm vùng đó
Mục cuối là chi tiết quyết định, vì nó giúp nơi tiếp nhận nghĩ đúng hướng ngay.
Nhiễm trùng tại chỗ châm
- Sưng, nóng, đỏ, đau tăng dần ở chỗ châm
- Xuất hiện sau vài ngày, không phải ngay sau buổi châm
- Có thể kèm chảy dịch hoặc sốt
- Khác với đau nhẹ ngay sau châm
- Nhóm này phải đi khám
Mục thứ hai là điểm phân biệt quan trọng nhất, vì nó tách tai biến với cảm giác bình thường.
Chảy máu và bầm tím
- Một chút bầm ở chỗ châm là hay gặp
- Nó tự hết trong vài ngày
- Bầm lớn hoặc chảy máu khó ngừng thì phải nói
- Nhóm dùng thuốc chống đông dễ gặp hơn
- Nên nhóm đó phải báo trước khi châm
Mục cuối là lời nhắc an toàn, và bài sau của lô này nói riêng về nhóm phải báo trước.
Kim sót lại
- Đây là tai biến hoàn toàn phòng được
- Đề nghị người châm đếm lại số kim đã rút
- Trước khi mình rời phòng
- Nghi còn sót thì liên hệ ngay và đi khám
- Đừng tự tìm cách lấy ra
Mục thứ hai là bước đơn giản mà ít nơi làm chủ động, và người bệnh đề nghị được.
Đau tăng lên sau buổi châm
- Đau nhẹ tại chỗ trong một hai ngày là hay gặp
- Đau tăng dần hoặc lan rộng thì không
- Tê hoặc yếu mới xuất hiện thì phải nói ngay
- Nhóm ba là nhóm cần đi khám
- Vì nó gợi tới tổn thương thần kinh tại chỗ
Mục thứ ba là dấu hiệu quan trọng nhất trong phần này, và nó không nên bị coi là chuyện thường.
Dấu hiệu phải nói ngay trong lúc châm
- Chóng mặt, vã mồ hôi, buồn nôn
- Đau nhói dữ dội tại một điểm
- Cảm giác điện giật lan xuống chi
- Khó thở hoặc đau ngực
- Đừng chờ tới hết buổi mới nói
Mục cuối là điều quan trọng nhất, vì phần lớn tai biến xử được ngay nếu biết sớm.
Cơ sở nên có gì cho tình huống này
- Người có mặt trong phòng hoặc gọi được ngay
- Cách gọi khi mình cần
- Chỗ nằm nghỉ
- Biết chuyển tới đâu khi cần
- Hỏi thẳng nếu em có vấn đề thì em gọi ai
Mục cuối là câu nên hỏi ở buổi đầu, và nó cho biết nơi đó chuẩn bị tới đâu.
Việc phải làm khi có tai biến
- Nói ngay với người châm
- Nếu là nhóm nặng thì đi khám hoặc gọi cấp cứu
- Nói rõ vừa được châm ở vùng nào
- Ghi lại tên cơ sở, ngày và vùng được châm
- Giữ phiếu khám và phiếu thu
Mục thứ ba là thông tin đổi hướng chẩn đoán, và nó cần được nói mà không chờ ai hỏi.
Đừng để chuyện này thành nỗi sợ chung
- Phần lớn buổi châm không có tai biến
- Các nhóm nặng rất ít gặp
- Và phần lớn phòng được bằng quy trình đúng
- Nên bài này nhằm giúp nhận ra, không nhằm làm sợ
- Biết dấu hiệu thì đi châm an tâm hơn
Mục cuối là điều em muốn nói rõ, vì mục đích của bài là giúp chứ không phải cản.
Nhóm phải cẩn thận hơn cả
- Người đang dùng thuốc chống đông
- Người có bệnh dễ chảy máu
- Người có bệnh làm giảm miễn dịch
- Thai phụ
- Bốn nhóm đó nên hỏi bác sĩ đang theo dõi mình trước
Mục cuối là lời nhắc lặp lại, và bài sau của lô này nói kỹ từng nhóm.
Kiểm được ngay tại chỗ
- Em gọi ai nếu có vấn đề trong lúc châm
- Có chỗ nằm nghỉ không
- Kim có được đếm lại khi rút không
- Em đã nói về thuốc và bệnh của em chưa
- Bốn việc đó làm trước khi buổi châm bắt đầu
Mục cuối là ý của bài, vì mọi thứ trong danh sách này đều phải có sẵn trước khi cần dùng.
Câu hỏi thường gặp
Tai biến hay gặp nhất khi châm cứu là gì?
Choáng hoặc xỉu trong lúc châm, thường liên quan tới việc căng thẳng, đói, hoặc tư thế. Nó thường nhẹ và hồi phục nhanh, nhưng phải nói ngay khi thấy chóng mặt, vã mồ hôi hay buồn nôn thay vì cố chịu.
Có tai biến nào nặng cần biết không?
Có, dù rất ít gặp: tổn thương phổi khi châm vùng ngực hoặc vai, gây khó thở và đau ngực đột ngột; và nhiễm trùng tại chỗ châm. Cả hai đều cần đi khám ngay chứ không chờ.
Dấu hiệu nhiễm trùng tại chỗ châm là gì?
Sưng, nóng, đỏ và đau tăng dần ở chỗ châm sau vài ngày, có thể kèm chảy dịch hoặc sốt. Khác với đau nhẹ ngay sau buổi châm, dấu hiệu này xuất hiện muộn hơn và nặng dần lên.
Nếu nghi còn kim sót lại thì làm gì?
Liên hệ ngay nơi đã châm và đi khám, đừng tự tìm cách lấy ra. Trước khi rời cơ sở, hãy đề nghị người châm đếm lại số kim đã rút — đó là một bước đơn giản mà ít nơi làm chủ động.